🟡-विशेष लेख-🟠 ⚪ राजुरा मुक्ती दिन!

🟡-विशेष लेख-🟠
⚪ राजुरा मुक्ती दिन!

———————————————-
भारताचा “दुसरा स्वातंत्र्यलढा” महाराष्ट्रातील मराठवाडा, लगतचा वऱ्हाडचा भाग, चंद्रपूर जिल्ह्यातील राजुरा, तेलंगणा, आंध्रप्रदेश, थोडा कर्नाटक या जुन्या निझाम (हैदराबाद) स्टेट भागात लढला जाऊन 17 सप्टेंबर 1948 रोजी स्वातंत्र्य मिळाले आणि हा भाग इतरांपेक्षा तेरा महिने विलंबाने भारतात विलीन झाला. आज त्याचा 77 वा वर्धापनदिन!

———————————————-
सरदार पटेल होते म्हणूनच
“दक्षिण पाकिस्तान” टळलं !
———————————–
भारतासारखा विचित्र देश जगात दुसरा नसेल. ब्रिटिशांच्या तावडीतून सुटका होताना तो खंडित झाला.‌ पण, हा खंडित भारत सुद्धा संपूर्णपणे एकावेळी स्वतंत्र न होता चार टप्प्यांमध्ये स्वतंत्र झाला ! बहुसंख्य भारत 15 ऑगस्ट 1947 रोजी स्वातंत्र्यदिन साजरा करीत असताना, आजच्या तेलंगणासह आंध्रप्रदेश, कर्नाटकचे उत्तरी जिल्हे, आपल्या मराठवाड्याचे आठ जिल्हे (आता 11), त्याला लागून असलेला वऱ्हाडचा सीमावर्ती भाग आणि चंद्रपूर जिल्ह्याचा राजुरा तालुका (आता कोरपना आणि जिवती मिळून 3 तालुके) हा संपूर्ण प्रदेश निझामाच्या तावडीत होता, गोवा-दमण-दीव हा भाग पोर्तुगीजांच्या ताब्यात होता आणि पुडुचेरी ही फ्रेंच वसाहत होती. यातील निझाम स्टेटला स्वातंत्र्य मिळाले एक वर्ष, एक महिना, दोन दिवस उशिरा, म्हणजे 17 सप्टेम्बर 1948 रोजी, गोवा मुक्त झाला 19 डिसेंबर 1961 रोजी, म्हणजे आणखी 14 वर्षे 4 महिन्यांनी आणि पुडुचेरी 1963 मध्ये भारताचा भाग झाले. म्हणजे, एक भारत अन् चारदा स्वातंत्र्य !! यातील दुसरा, निझाम स्टेटच्या विलीनीकरणाचा 78 वा स्वातंत्र्यदिन आज 17 सप्टेम्बरला आहे.

निझामाचा कुटिल डाव
—————————–
हैदराबादच्या निझामाला भारतात विलीन व्हायचं नसल्यानं हा तिढा निर्माण झाला होता. इस्लामच्या नावावर निझाम स्टेटचा “‘दक्षिण पाकिस्तान'” बनविण्याची निझामाची इच्छा आणि तयारी होती. म्हणूनच त्याने मजलिस ए इत्तेहादुल मुस्लिमीन (एमआयएम) या राजकीय पक्षाची स्थापना आपल्या हस्तकांकरवी करवून घेऊन भारत सरकारवर दबाव आणण्याचा प्रयत्न केला. तसेच, एमआयएमशी संलग्न असलेल्या रझाकार (निमलष्करी दल) संघटनेला प्रोत्साहन देऊन बहुसंख्य हिंदू जनतेवर अत्याचार सुरू केले. विशेषत: कासिम रिझवी हा रझाकार आणि एमआयएम या दोन्हींचा नेता असताना रझाकारांनी अक्षरश: धुमाकूळ घातला. याच कासिम रिझवीने पुढे भारत सोडून पाकिस्तानात जाताना एमआयएम हा पक्ष अब्दुल वाहिद ओवैसी या वकिलाकडे सोपविला. तेव्हापासून गेली पाऊणशे वर्षे या पक्षात ओवैसींची घराणेशाही आहे. खा. असदुद्दिन आणि आ. अकबरुद्दिन हे ओवैसी बंधू ही त्यांचीच पिलावळ आजही भारतात राहून आपल्या विरोधात जाहीरपणे सतत विषारी फूत्कार काढत असतात, हे आपले दुर्दैव.
अशा या अत्याचारी निझाम, रिझवी आणि त्यांच्या समर्थकांना धडा शिकविण्यासाठी लोहपुरुष सरदार वल्लभभाई पटेल यांना शेवटी 13 ते 17 सप्टेम्बर 1948 या पाच दिवसात ‘”ऑपरेशन पोलो”‘ (पोलिस ॲक्शन) नावाची निमलष्करी कारवाई करावी लागली. तेव्हा कुठे सातवा निझाम मिर उस्मान अली खान शरण आला आणि निझाम स्टेट मुक्त होऊन भारतात विलीन झाले.

राजुऱ्याचा मुक्ती संग्राम
—————————–
त्याआधी स्वामी रामानंद तीर्थ यांच्या नेतृत्वाखाली निझाम स्टेटच्या समस्त खेड्यापाड्यातील हिंदू जनतेने तीव्र लढा उभारून निझामाविरुद्ध उठाव केला.‌ हे लोक आणि रझाकार यांच्यात अनेक ठिकाणी सशस्त्र संघर्ष झाला. हाच या भागातील स्वातंत्र्यलढा होय. यालाच हैदराबाद मुक्ती संग्राम म्हणतात. मराठवाडा मुक्ती संग्राम आणि राजुरा मुक्ती संग्राम हे त्याचाच भाग आहेत. माजी पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंहराव (तेलंगणा), माजी मुख्यमंत्री शंकरराव चव्हाण (मराठवाडा) आणि राजुऱ्याचे माजी नगराध्यक्ष आणि माजी आमदार ॲड. शंकरराव देशमुख हे तिघेही हैदराबादला वकिली शिकत असतानाचे मित्र होते आणि स्वामीजींंचे कट्टर अनुयायी होते. त्यांनी मुक्ती संग्रामात हिरीरिने भाग घेतला. नंतर आपापल्या भागात काॅंग्रेसचे लोकनेते म्हणून हे तिघेही गाजले. नरसिंहराव आंध्रप्रदेशाचे मुख्यमंत्री आणि भारताचे पंतप्रधान झाले, शंकरराव चव्हाण महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री आणि केन्द्रीय मंत्री झाले, तर शंकरराव देशमुख सलग 23 वर्षे राजुऱ्याचे नगराध्यक्ष आणि 6 वर्षे विधान परिषदेत आमदार राहिले. त्यांनी राजुऱ्याचे पहिले आमदार कोंडा लक्ष्मण बापूजी, तसेच रामचंद्रराव धोटे,,देवाजी पा .धोटे, हरिश्चंद्र धोटे, पंढरी पाटील वडस्कार वगैरे अनेक स्थानिक नेत्यांसह राजुरा भागातील निझाम विरोधी लढ्याचे यशस्वी नेतृत्व केले.
अशा आमच्या स्वातंत्र्यप्रेमी, धाडसी, लढाऊ पूर्वजांमुळे आणि इतर हजारो स्वातंत्र्यसैनिकांमुळे पूर्वीच्या निझाम स्टेटमधील आम्ही सर्व लोक, वर्षभर उशिराने का होईना, स्वतंत्र होऊन भारताचा भाग होऊ शकलो. नाहीतर पश्चिम आणि पूर्व पाकिस्तान प्रमाणे दक्षिण पाकिस्तानचे नागरिक होण्याची पाळी आमच्यावर आली असती. परंतु, हा दक्षिण पाकिस्तान सरदार पटेलांनी कणखरपणे हाणून पाडला, म्हणूनच आम्ही आजही भारतीय राहू शकलो आहोत. यासाठी आम्ही सारे पूर्वीचे निझाम स्टेट वासी त्या महान लोहपुरुषाचे आणि आमच्या स्वातंत्र्यासाठी लढणाऱ्या प्रत्येकच स्वातंत्र्यसैनिकाचे कायम ऋणी आहोत !!
⚪‼️ॲड.मेघा धोटे ‼️⚪
– सहज सुचलं गृप राजूरा .