लेख
पंकज रामटेके
ज्ञानाचा खजिना..महामानव प.पु.डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर
जागतिक पुस्तक दिनानिमित्त (23 एप्रिल) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुस्तकांवरील माझे प्रेम
पुस्तकांचे उपासक: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
“वाचाल तर वाचाल” असे म्हटले जाते, कारण पुस्तके माणसाला ज्ञानी बनवतात आणि जगण्याचे नवीन मार्ग दाखवतात. दरवर्षी २३ एप्रिल हा ‘जागतिक पुस्तक दिन’ म्हणून साजरा केला जातो. या दिनाचे औचित्य साधून ज्या महापुरुषाची आठवण सर्वात आधी येते, ते म्हणजे भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर. बाबासाहेब हे केवळ पुस्तके वाचणारे वाचक नव्हते, तर ते पुस्तकांचे उपासक होते. पुस्तकांवर जिवापाड प्रेम करणारे ते एक महान व्यक्तिमत्व होते.
पुस्तकांवरील अथांग प्रेम:
बाबासाहेबांचे पुस्तकांवर प्रेम इतके होते की, त्यांनी आपल्या आयुष्यात ‘राजगृह’ नावाचे घर फक्त पुस्तकांसाठी बांधले होते. एका महापुरुषाने स्वतःच्या पुस्तकांसाठी स्वतंत्र घर बांधणे, ही इतिहासातील दुर्मिळ घटना आहे. त्यांचे ग्रंथालय हे आशिया खंडातील सर्वात मोठे खाजगी ग्रंथालय मानले जायचे, ज्यात हजारो दुर्मिळ पुस्तके होती.
ज्ञानसाधनेसाठी त्याग:
परदेशात शिकत असताना, बाबासाहेबांकडे अनेकदा पुस्तके खरेदी करण्यासाठी पैसे नसत. अशा वेळी ते ग्रंथालयात जाऊन ग्रंथालय उघडे असेपर्यंत, म्हणजे सकाळपासून रात्रीपर्यंत, तिथे बसून पुस्तके वाचत असत. जेवणाचा वेळ वाचवण्यासाठी ते अनेकदा ग्रंथालयातच पाव आणून खात आणि वाचन चालू ठेवत. त्यांचे हे पुस्तक प्रेम ज्ञानार्जन करण्याच्या त्यांच्या जिद्दीचे प्रतीक आहे.
पुस्तकांमुळे बदलले जीवन:
बाबासाहेबांच्या आयुष्यात पुस्तकांचे स्थान अनन्यसाधारण होते. जेव्हा त्यांना ‘गौतम बुद्ध’ यांचे चरित्र भेट म्हणून मिळाले, तेव्हा ते वाचून त्यांच्या विचारांत मोठा बदल झाला आणि त्यांनी बुद्धांना आपले गुरू मानले. यातूनच त्यांनी समता आणि बंधुतेचा मार्ग निवडला.
निष्कर्ष:
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे जीवन हे पुस्तकप्रेमींसाठी सर्वात मोठी प्रेरणा आहे. त्यांनी पुस्तकांच्या माध्यमातूनच दलितांना आणि शोषितांना ज्ञानाची वाट दाखवली. आजच्या जागतिक पुस्तक दिनी, आपण बाबासाहेबांच्या या पुस्तकांवरील प्रेमातून बोध घेऊन, वाचनाची आवड जोपासली पाहिजे, हेच त्यांना खरे अभिवादन ठरेल.
ज्ञानाचा खजिना: पुस्तके आपल्याला इतिहास, संस्कृती आणि जगातील विविध घडामोडींची माहिती देतात.
कल्पनाशक्तीचा विकास: वाचनामुळे मानवी मेंदूला चालना मिळते आणि आपली कल्पनाशक्ती विस्तारते.
एकटेपणाचा सोबती: पुस्तक हा माणसाचा सर्वात चांगला आणि निस्वार्थी मित्र मानला जातो, जो कधीही सोबत सोडत नाही.
व्यक्तिमत्त्व विकास: सकस वाचनामुळे विचारांना प्रगल्भता येते आणि आत्मविश्वास वाढतो.
ज्ञानाचा खजिना
प्रस्तावना:
“ज्ञान हीच खरी शक्ती आहे” असे म्हटले जाते. मानवी जीवनात ज्ञानाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. ज्याप्रमाणे एखाद्या खाणीमध्ये मौल्यवान खनिजे दडलेली असतात, त्याचप्रमाणे आपले मन आणि बुद्धी हा ज्ञानाचा एक अथांग खजिना आहे. हा खजिना असा आहे जो वाटल्याने कधीही कमी होत नाही, उलट तो अधिक समृद्ध होत जातो.
ज्ञानाचे स्वरूप आणि महत्त्व:
ज्ञान म्हणजे केवळ माहिती मिळवणे नव्हे, तर मिळालेल्या माहितीचा योग्य वेळी आणि योग्य ठिकाणी वापर करणे होय. ज्ञानामुळे माणसाला चांगले आणि वाईट, सत्य आणि असत्य यांमधील फरक समजतो. ज्याप्रमाणे अंधारात दिवा प्रकाश देतो, त्याचप्रमाणे अज्ञानाच्या अंधारात ज्ञान मार्ग दाखवण्याचे काम करते. समाजात आणि राष्ट्रामध्ये सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी ज्ञान हे सर्वात मोठे साधन आहे.
ज्ञानाचे स्त्रोत:
ज्ञानाचा हा खजिना आपल्याला विविध मार्गांनी प्राप्त होतो:
पुस्तके: पुस्तके ही ज्ञानाची खाण आहेत. वाचनामुळे आपल्याला जगातील विविध घडामोडी, इतिहास, विज्ञान आणि संस्कृतीची माहिती मिळते.
शिक्षण: शाळा आणि महाविद्यालये ही ज्ञानदानाची मंदिरे आहेत.
अनुभव: जगातील सर्वात मोठे शिक्षक म्हणजे आपले ‘अनुभव’ आहेत. जीवनातील संकटे आणि यश-अपयश आपल्याला जे शिकवतात, ते कोणत्याही पुस्तकात मिळत नाही.
तंत्रज्ञान: आजच्या काळात इंटरनेट आणि आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे ज्ञानाचा खजिना आपल्या बोटांच्या टोकावर उपलब्ध झाला आहे.
ज्ञानाचा उपयोग:
केवळ ज्ञान मिळवून उपयोग नाही, तर त्याची कृतीत अंमलबजावणी करणे महत्त्वाचे आहे. ज्याप्रमाणे खनिजे शुद्ध केल्यावरच त्यांचे मूल्य वाढते, त्याचप्रमाणे ज्ञानाचा वापर समाजहितासाठी केल्यावरच त्याला अर्थ प्राप्त होतो. थोर समाजसुधारक जसे की महात्मा फुले, डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी आपल्या ज्ञानाचा वापर समाजातील विषमता दूर करण्यासाठी केला.
शेवटी, ज्ञान हे एक असे धन आहे जे कोणीही चोरू शकत नाही. ज्ञानाचा खजिना हा अक्षय आहे. म्हणूनच आपण आयुष्यभर विद्यार्थी राहून नवनवीन गोष्टी शिकत राहिल्या पाहिजेत. ज्याच्याकडे ज्ञानाचा खजिना आहे, तो माणूस जगात कधीही पराभूत होऊ शकत नाही.
